(Thuật hoài)
Phạm Ngũ Lão
I. MỤC TIÊU CẦN THIẾT
Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng người anh hùng vệ quốc hiên ngang, lẫm liệt với lí tưởng và nhân cách lớn lao.
II. KIẾN THỨC ĐẠT ĐƯỢC
1. Kiến thức cơ bản :
- Vẻ đẹp của con người và thời đại.
- Hình ảnh kì vĩ; ngôn ngữ hàm súc, giàu tính biểu cảm.
2. Kiến thức kĩ năng :
- Đọc – hiểu một bài thơ Đường luật.
- Bồi dưỡng nhân cách sống có lí tưởng, có ý chí.
III. NỘI DUNG GHI CHÉP
I. Tìm hiểu chung :
1. Tác giả :
GV hướng dẫn HS đánh dấu những nét chính về cuộc đời của tác giả vào SGK.
2. Tác phẩm :
a. Hoàn cảnh ra đời :
Bài thơ ra đời trong không khí quyết chiến quyết thắng giặc Nguyên – Mông của quân và dân thời Trần.
b. Nhan đề : Thuật hoài
- Thuật : kể, bày tỏ.
- Hoài : nỗi lòng.
=> Bày tỏ nỗi lòng, tỏ lòng.
c. Thể loại : thất ngôn tứ tuyệt Đường luật.
d. Bố cục :
- Hai câu đầu : Hình tượng con người và quân đội thời Trần.
- Hai câu sau : Nỗi lòng của tác giả.
II. Đọc – hiểu văn bản :
1. Hình tượng con người và đội quân thời Trần :
* Hình ảnh người tráng sĩ :
- Hành động kì vĩ : hoành sóc (cắp ngang ngọn giáo) -> tư thế ung dung, hiên ngang, sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc.
- Không gian kì vĩ : non sông.
- Thời gian kì vĩ : trải mấy thu -> bao nhiêu mùa thu, bao năm đã trôi qua.
-> Độ dài dằng dặc của thời gian và độ rộng lớn của không gian làm nổi bật tầm vóc lớn lao, sánh ngang vũ trụ của người tráng sĩ.
* Hình ảnh tam quân :
- Tam quân : hình ảnh quân đội và cũng là hình ảnh của cả dân tộc có khí thế như hổ báo.
- Câu thơ có thể hiểu theo hai nghĩa :
+ Ba quân có sức mạnh như hổ báo có thể nuốt trôi trâu.
+ Ba quân sức mạnh như hổ báo có thể át sao Ngưu.
-> Sức mạnh sánh ngang vũ trụ của cả dân tộc.
=> Hình ảnh tráng sĩ và quân đội nhà Trần hùng dũng, mang tầm vóc vũ trụ với quyết tâm phi thường bảo vệ tổ quốc, gợi ra hào khí dân tộc thời Trần – “hào khí Đông A”.
2. Nỗi lòng của tác giả :
- Công danh : sự nghiệp, địa vị xã hội và tiếng tăm.
- Công danh trái : món nợ công danh.
-> Công danh mà Phạm Ngũ Lão nói đến là nghĩa vụ đối với đất nước, là thứ công danh làm nên từ tài thao lược, không phải thứ công danh tầm thường mang đậm màu sắc cá nhân -> Quan niệm làm trai của mọi đàn ông thời phong kiến.
- Người anh hùng thẹn khi nghe người đời kể chuyện Vũ hầu.
+ Thẹn : tự thấy xấu hổ.
+ Vũ hầu : Gia Cát Lượng, bậc kì tài giúp Lưu Bị làm nên nghiệp lớn.
- Tác giả thẹn vì chưa có tài thao lược như Gia Cát Lượng để khôi phục giang sơn, giải phóng đất nước.
→ Sự khiêm tốn và nỗ lực không ngừng của nhà thơ → Nhân cách cao đẹp của ông.
=> Nỗi thẹn của một nhân cách lớn lao, cao cả.
III. Tổng kết :
1. Nội dung :
Bài thơ thể hiện được cảm hứng yêu nước với lí tưởng và nhân cách cao cả mang hào khí thời đại nhà Trần.
2. Nghệ thuật :
- Bài thơ ngắn gọn, súc tích, cô đọng.
- Hình ảnh giàu sức biểu cảm.
IV. BÀI TẬP THỰC HÀNH
Quan niệm chí làm trai của Phạm Ngũ Lão còn có ý nghĩa như thế nào đối với thanh niên ngày nay?
V. NHIỆM VỤ VỀ NHÀ
1. Bài tập rèn luyện :
Quan niệm “chí làm trai” của Phạm Ngũ Lão có gì gần gũi với “chí nam nhi” trong các tác phẩm văn học trung đại Việt Nam?
2. Chuẩn bị bài mới
Xem trước bài CẢNH NGÀY HÈ
3. Nội dung chia sẻ
Nếu có thắc mắc về nội dung bài học, học sinh truy cập website : thptphulam.hcm.edu.vn à Hoạt động chuyên môn à Ngữ văn 10 để đặt câu hỏi. Bên cạnh đó, học sinh cũng có thể tham gia giải đáp những thắc mắc của bạn bè, cùng nhau chia sẻ những kiến thức mà bản thân có được qua nội dung bài học.
Tiếng Việt
English
中文
Français
日本語
한국어
Español
Русский
Deutsch
ไทย
ລາວ
हिन्दी
Português
