Giáo án giảng dạy:
BÀI CA NGẮN ĐI TRÊN BÃI CÁT
Cao Bá Quát
I. KIẾN THỨC CẦN THIẾT
- Cao bá Quát: Thần siêu, Thánh Quát.
- Nổi tiếng vì học giỏi, thơ hay, chữ đẹp.
- Cả cuộc đời: Nhất sinh đê thủ bái hoa mai.
II. KIẾN THỨC ĐẠT ĐƯỢC
- Hiểu được sự chán ghét của Cao Bá Quát đối với con đường mưu cầu danh lợi tầm thường và niềm khao khát đổi mới cuộc sống trong hoàn cảnh xã hội nhà Nguyễn bảo thủ, trì trệ.
- Nắm được một vài đặc điểm và khả năng biểu đạt nội dung thể hành.
III. NỘI DUNG GHI CHÉP
I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
- Cao Bá Quát ( 1809? – 1855 ), tự Chu Thần, hiệu Cúc Đường, Mẫn Hiên.
- Quê ở Bắc Ninh.
- Là nhà thơ có tài năng và bản lĩnh. Hi sinh trong cuộc kháng chiến chống nhà Nguyễn.
- Thơ văn bộc lộ thái độ phê phán mạnh mẽ chế độ chính sự triều Nguyễn, tư tưởng có tính chất đổi mới.
2. Văn bản:
a. Hoàn cảnh sáng tác:
Trong những chuyến đi thi Hội, nhà thơ đi qua nhiều tỉnh miền Trung như Quảng Bình, Quảng Trị đầy cát trắng và đã sáng tác bài thơ này.
b. Thể loại:
Hành là một thể thơ cổ, có tính chất tự do, phóng khoáng, không bị gò bó về số câu, độ dài của câu, niêm luật, bằng trắc, vần điệu.
c. Bố cục:
- Bốn câu đầu: Tâm trạng của người đi đường
- Sáu câu tiếp theo: Thực tế cuộc đời và tâm trạng của nhà thơ.
- Còn lại: Đường cùng của kẽ sĩ và tâm trạng bi phẫn.
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:
1. Hình tượng bãi cát:
a. Hình ảnh tả thực:
- “Bãi cát dài lại bãi cát dài”
à Đặc điểm: dài, nối tiếp nhau như vô tận.
- “Đi một bước lùi một bước”
à Con đường khó đi, vượt qua phải gian nan, mệt mỏi, dễ nản chí
+ Đi trên bãi cát bị lún có cảm giác như bị lùi lại
+ So với đường đất, đi khó và mệt mỏi hơn
b. Hình ảnh tượng trưng:
- Hình tượng “bãi cát” và “đường đi” chỉ:
+ Cuộc đời: nhà thơ nói riêng, cuộc sống rộng lớn nói chung
à khó khăn, gian khổ.
+ Đường đời: không bằng phẳng, lắm chông gai – con đường công danh.
- “Phía Bắc ...
Phía Nam ...
+ Vừa là khung cảnh gợi cảm giác ngột ngạt, bó buộc
+ Vừa là biểu tượng cho ý niệm: cuộc đời bế tắc, ngột ngạt
à Hình tượng bãi cát dài là biểu tượng của “đường đời” không bằng phẳng, đầy gian khổ, chông gai và “cuộc đời” mệt mỏi, chán nản, bế tắc.
+ Hình tượng bãi cát là một sáng tạo riêng, mới mẻ, độc đáo
2. Hình tượng “khách” – người đi trên bãi cát:
a. Tâm trạng của khách:
- “Bãi cát dài lại bãi cát dài”
+ Câu thơ: nhịp chậm rãi
+ Từ lại: như nối tiếp, dài ra
à Câu thơ như tiếng thở dài ngao ngán, chán nản, mệt mỏi
- “Đi một bước như lùi một bước
Mặt trời đã lặn chưa dùng được”
+ Đường đi dài, lại khó khăn
+ Giờ nghỉ ngơi mà phải tất tả
à Đó là lí do ngao ngán, chán nản, mệt mỏi
- “Không học được tiên ông phép ngủ,
Trèo non lội suối giận khôn vơi”
+ Giọng thơ như lời trách móc
+ Khách trách mình: tự hành hạ thân xác để theo đuổi công danh. Đó cũnglà thái độ không đồng tình
à Đằng sau lời trách gợi lên hình ảnh trang nam nhi mệt mỏi, chán ngán
việc đeo đuổi lí tưởng, hoài bão công danh sự nghiệp.
+ Suy ngẫm của khách: kẻ ham danh lợi:
o Ngược xuôi, bôn tẩu, nhọc nhằn
o Giống như người đời thấy hơi rượu thì đổ xô đến bởi danh lợi cũng là thứ rượu làm say lòng người
à Khách chán ghét con đường mưu cầu danh lợi tầm thường.
b. Tâm tư tưởng của khách
- Tâm trạng: chán nản trước sự suy sụp của học thuật, khoa cử thời Nguyễn
- Thái độ: phê phán, bất hợp tác
- “Anh còn đứng làm chi trên bãi cát?”
+ Câu hỏi tu từ: như một lời thúc giục
o không thể đi trên bãi cát như vậy nữa
o mà phải chọn con đường khác, lối đi khác
+ Thể hiện niềm khát khao thay đổi cuộc sống ngột ngạt, bế tắc
III. TỔNG KẾT:
Ghi nhớ (SGK).
1. Nội dung:
- Sự chán ghét con đường mưu cầu danh lợi
- Phê phán học thuật, khoa cử và chính sự thời Nguyễn
- Nhận thức rõ tính chất vô nghĩa của lối học khoa cử, con đường danh lợi theo lối cũ, sự trì trệ của xã hội.
- Khao khát đổi mới.
2. Nghệ thuật:
- Xây dựng hình tượng thơ độc đáo, sáng tạo
- Hình ảnh vừa mang ý tả thực vừa mang ý nghĩa biểu tượng
- Bài thơ cổ thể tự do về kết cấu, vần và nhịp:
+ Câu dài ngắn khác nhau
+ Ngắt nhịp của mỗi câu tạo nên nhịp điệu của bài ca
à thể hiện sự phóng túng, tự do
IV. BÀI TẬP THỰC HÀNH
Nêu khái quát tâm trạng của lữ khách đi trên bãi cát là gì? Hãy cho biết tầm tư tưởng của Cao Bá Quát thể hiện qua tâm trạng ấy?
V. NHỮNG HOẠT ĐỘNG NHÓM
Chia lớp thành 4 nhóm cùng tìm hiểu:
Nhóm 1+2: Hình tượng bãi cát
Nhóm 3+4: Hình tượng người lữ khách.
VI. NHIỆM VỤ VỀ NHÀ
1. Bài tập rèn luyện
- Phân tích ý nghĩa của nhịp điệu bài thơ đối với việc diễn tả cảm xúc và suy tư của nhân vật trữ tình.
- 2. Chuẩn bị bài mới
- Xem trước bài Luyện tập thao tác lập luận phân tích.
- 3. Nội dung chia sẻ
Tìm thêm các bài thơ khác của Cao Bá Quát để chia sẻ với các bạn trong lớp.
Tiếng Việt
English
中文
Français
日本語
한국어
Español
Русский
Deutsch
ไทย
ລາວ
हिन्दी
Português
